ضرب المثل ها به عنوان فشرده ترین و غنی ترین جلوه های زبانی هر فرهنگ، بازتاب دهندة ساختارهای شناختی و الگوهای مفهومی جامعة زبانی هستند. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکرد معناشناسی شناختی و با تکیه بر نظریة استعارة مفهومی لیکاف و جانسون (1980)، به تحلیل نظام مند استعاره های مفهومی در ضرب المثل های فارسی می پردازد. پرسش اصلی پژوهش این است که کدام استعاره های مفهومی بنیادین در پس ضرب المثل های فارسی نهفته اند و این استعاره ها چگونه تجربیات انتزاعی را بر پایة حوزه های مبدأ عینی و جسمانی مفهوم سازی می کنند. بدین منظور، پیکره ای مشتمل بر 346 ضرب المثل فارسی برگرفته از فرهنگ بزرگ دوجلدی ضرب المثل های فارسی ذوالفقاری (1388) و امثال و حکم دهخدا (1374) به شیوة توصیفی-تحلیلی بررسی شد. تحلیل داده ها بر اساس سازوکارهای شناختی استعارة مفهومی، مجاز مفهومی و دانش متعارف انجام گرفت. یافته ها نشان می دهد که پنج کلان استعارة مفهومی در پیکرة مورد بررسی از بالاترین بسامد برخوردارند: «خشم آتش است»، «مرگ سفر است»، «انسان حیوان است»، «زندگی جنگ است» و «زمان مکان است». همچنین مشخص شد که حوزه های مبدأ جسمانی، طبیعی، حیوانی و جهت ی در مفهوم سازی حوزه های مقصد انتزاعی نقش محوری دارند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که ضرب المثل های فارسی نه صرفاً آرایه های ادبی، بلکه ابزارهای شناختی بنیادینی هستند که از طریق نگاشت های استعاری، امکان درک و سازمان دهی تجربیات پیچیده را برای گویشوران فراهم می کنند.

استعارة مفهومی ضرب المثل فارسی معناشناسی شناختی نگاشت استعاری لیکاف و جانسون